Hiligaynon • Peter Solis Nery
Page Hits 202,803

 





STORIES

Suno sa panugiron ni Lola Pansay nga paltera, nagkinagamo ang mga alibangbang sang ginbun-ag ni Nanay Rosa si Lirio Apa. Indi malimtan sang tigulang ang makatilingala nga mga hitabu sadtong pagkatawo ni Lirio. Sadto lang sia nakakita sang subong kadaku nga pagtililipon sang mga alibangbang. Sa iya pagbanta, ang tanan nga alibangbang sang Barrio Jardin kag sang mga kaingod nga sitio nagdugok sa pagtambong sang pagkabun-ag ni Lirio.

Wala nag-uha ang lapsag sang papaon ini sa buli sang paltera....



Una gid sa tanan, si Don Beato Yngala nga nagapanag-iya sang pinakamalapad nga talamnan sang humay sa bilog nga banwa sang Buenavista. Sang Martes bag-o ang fiesta ni San Juan, ginkadtuan niya sa kumbento sang Navalas si Padre Roland Javellana nga ginatawag man sa hayu nga Padre Olan. Gin-agda sia sang pari nga mamahaw. Wala pa alas nuebe ang takna sa kaagahon apang nagatagiti na ang init. Nagabalingaso ang adlaw, daw may ginatutdan. Ginapamahulay ang don nga nagapanapot sang puti kag manipis...



Una nga ginbun-ag ang akon kapid. Gin-utdan sia sang pusod, ginhampak sa buli, gintinluan, ginputos sa lampin, kag gindaho sa akon iloy. Dayon, ang paltera nagsiyagit sa kakibot, “Ay, may paaman!” – kag nagdalhay ako halin sa taguangkan ni Nanay paggua sa kalibutan.

Natawo ako nga bugtot, kulang-kulang sa bug-at, lipid ang ulo, kag kulakig nga daw palito sang posporo. Tungod linubag ang akon dagway, namangkot ang paltera kon buhion pa ako. Wala nagsabat ang akon iloy. Naghibi lang...



Ako si Candido Iban. Kag ini ang akon sugilanon.

Sa pagsugod pa lang, ginahambal ko na sa inyo: ang akon igasaysay napun-an sang makatalanhaga nga mga butang, sang mga misteryo, kag mga palamangkutanon. Sugiran ko kamo sang isa ka panahon – panahon sang mga tantanan nga bato kag mga nagalupad nga kabayo, sang lamharon nga gugma kag sang mga pamatan-on nga nagabalay sang ila kapalaran, nagakurit sang kaugalingon nga badlit sang ila mga palad. Igasaysay ko man sa inyo ang isa ka pagpakigbato...



2004

Nagtangla sa langit si Maria Angelica del Cielo kag iya nakita ang duha ka panganod sa bayhon sang kapid nga dragon nga nagapusngahanay sang kalayo. Dayon, nagsinggit sia, “Nagapabalik na sia!”

Naghurahab si Angelica kag nagkinagual ang iban nga mga pasyente. Nag-untat sa iya ginasulat si Betty Lobaton nga nurse. Nagtindog ini agud sawayon kag sitahon si Del Cielo, apang una nga nakapalapit sa nagasalimuang nga pasyente si Manuel Refael del Valle.

Sa kadamuon sang...



Daw sa ka hinali lang, nangin-berde ang langit sa ibabaw sang mga bukid sang Kirkir. Labing masiri ang pagkaberde kag daw nagsuay ini sa azul nga kahapunanon sang Madlus. Makalilingaw ang pagsamo sang mga duag samtang amat-amat nga nagsingkal ang berde nga kasanag sa abaga sang Kirkir.

Apang wala ini sa bungog ni Ubal. Padayon ang pagtulok sang pangayaw sa daw dila nga nagtubo sa iya dughan. “Ano ang butang nga ini?” pamangkot niya.

Nagyuhum si Stok. “Ina ang orbis, kinahanglan...






POEMS

Kon ang akon kalangkag
Nagamuad sa akon dughan
Nga daw munggo nga ginhuluman

Nagatangla ako sa langit
Kag nagapangamuyo
Nga kuntani magbundak ang ulan

Nga kuntani kis-a mo pa
Mamulalungan ang akon mga mata
Nga halos malumos, halos kapulan

Sang tuman nga kapung-aw
Pagahandurawon ko ikaw
Sa sining kalibutan, sa damgo

Kag sa iban pa nga mga kalibutan
Kay paano ko malimtan ang binhi
Nga ginsabwag mo sa akon dughan?

Ang...



Sa akon relihiyon, may mga adlaw sang pagpamalandong
Kasubong abi sang Domingo, Paskwa, kag Biyernes Santo;
Ang imo relihiyon kaulag, wala sang ginapakasanto nga adlaw
Ang imo kailigbon, ang tanan nga adlaw misteryo sang kalipay.

Kon luyag mo magpautwas sang imo pagpalangga kag pagtuo,
Nagasulod ka sa balaan nga templo sang akon espiritu – kon kaisa,
Paagi sa atubang nga ganhaan; kon kaisa, sa likod nga pwertahan.
Ginasimba mo ako, ginadayaw, ginabayaw,...



Didto sa likod sang bodega, didto sa kural sang kabayo,
Sa pangpang sang suba, sa handong sang puno sang chico,
Sa mga duog kon diin wala ginapaabot, wala ginapanan-aw,
Sa nalulon nga amakan, sa madamo pa nga mga lugar sa bukid,

Apang una gid sa tanan, didto sa wayang nga napun-an
Sang mahumot nga mga bulak; ginpahigda ko ikaw sa katre
Sang mga hilamon kag magagmay nga mga bulak tubtub
Kita man nangin bulak – maamyon, putli, kag makahas.

Sa kon...



Nalipat sila sa imo sang ila ginsiling nga ang gugma
Sang mga tigulang daw sa igi nga nagakamang
Tungod bisan linghod ka pa, pinalangga, masupog ka
Magkamang sa akon lawas, magkapyot sa akon dughan.

Paano ko itikwang ang habal nga paho nga nagapalapit
Sa nagaedad nga ginamos? Ang imo pagpaangga
Kasubong aslum sang bagnas nga paho nga ginapakalabi
Sang sinamak labaw sa katam-is sang luto nga bunga.

Kon ang igi may gabi kag gata, luyag ko ikaw, palangga,



Isa ka gab-i, sa baybayon sang bilog nga bulan,
Ginpahipos sang baba mo ang baba ko,
Gin-angkon sang imo mga kamot ang pagkatawo ko.
Kag tungod nga ginahigugma ko ikaw,

Nagpati ako nga ginahigugma mo man ako.
Ginpangita sang dila ko ang dila mo,
Kag ginpangita pa gid niya ang iban pa
Nga mga dila sa imo pusod, pus-on, kag kinatawo.

Daw baroto ako sang kalipay nga nagpaanod-
Anod sa dagat sang kailigbon. Kag sang nagkanay na
Ang dagat,...



Bulag kon magromansa ang alibangbang, nagasala-sala –
Daw sa wala sia sang aputan, wala nakahibalo kon diin mauna,
O diin masugod, sang halok; ginasalalama n’ya hurikap
Ang tanan-tanan nga sinipad sang ginakalaman nga bulak.

Kon kaisa, luyag ko nga halukan mo ako kasubong ikaw
Isa ka alibangbang: luyag ko nga pangilalahon sang imo mga bibig
Ang tagsa ka bahin sang akon lawas, luyag ko magsalimuang ka,
Kag sa akon kahumot, magsala-sala nga daw wala...



Ang bug-os ko nga kaundan may kauhaw, may panagitlon;
May pagkinam-kinam para sa imo ang akon huna-huna,
Nagalaway-laway ako kag nagapangita sang katam-is
Kag kanamiton nga ginpatilaw mo sadto sa akon.

Sa masami, ginapanan-aw ko ikaw nga ulan gikan sa langit
Kag ako ang nagabagtik nga duta nga nagahulat sa imo;
Apang kon magtapik ang aton mga hublas nga lawas,
Mabudlay hangpon kon sin-o ang langit, kag sin-o ang duta.

Ang imo mga halok, daw pispis...



Ikaw ang akon simbahan, ang imo lawas amo ang akon katedral;
Kon magsulod ako langitnon nga nagakanta ang mga anghel;
Mabatyagan naton ang ginapaabot nga himaya – makita naton,
Masimhutan, madamilan, mabatian, mahikap, mauyatan.

Dayon, ikaw man ang akon komunyon, ang balaan nga ostias
Nga nagatapik sa akon ngala-ngalahan; tungod ang imo lawas,
Ang imo baba, dila, kag kinatawo nagapang-aha nga kakason
Sang akon mapisan nga dila gikan sa atup sang akon...






The Hiligaynon Revolution of 2014

The third millennium. Twenty first century. The Age of Internet and Information Super Highways. The world has clearly gone global, and the Ilonggo race is riding on the tsunami tides of change just fine.

Native speakers of Hiligaynon have conquered the world, as we know it. They are in Alaska, Australia, Shikoku, Lithuania, Mozambique, NASA, Zimbabwe, the Vatican, the North Pole, even in space [this one needs to be verified!], but definitely yes, they are in cyberspace.

Hiligaynon...



What is the Hiligaynon Revolution of 2014?

 

It is a call for a new system in the Hiligaynon language advocated by Peter Solis Nery to advance Hiligaynon for the third millennium and the 21st century, and to accommodate the demands of the globally aware generation. I published my manifesto on “The Hiligaynon for the New Millennium and the Globally Aware Generation” over the Internet on June 12, 2014.

 

What changes do...



What triggered your Hiligaynon Revolution of 2014?

 

Basically just my desire to produce the work of others in Hiligaynon. On the first year of my Foundation, I helped propagate the language by giving an incentive for others to write in Hiligaynon. My Peter’s Prize contests generated a huge literary output from other writers. So my next logical step was to preserve what was collected. Since I am a one-man production company, I had to edit the works for publication....